Jaworzno



Ujednoznacznienie
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Jaworzno w woj. opolskim , w pow. oleskim , w gminie Rudniki .

Współrzędne: 50°12"00" N 019°16"00" E Geografia

Jaworzno
Herb
Herb Jaworzna Flaga Jaworzna
Dewiza : Wszystkie drogi prowadzą do Jaworzna
Województwo śląskie
Założono 1229
Prawa miejskie 1901
Prezydent miasta Paweł Silbert
Powierzchnia 152,2 km
Położenie 50° 12" N
19° 16" E
Liczba mieszkańców   ( 2005 )
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja

96 217
632 os./km
3 487 000 ( Katowice )
Strefa numeracyjna
(do 2005 )
(+48) 32
Kod pocztowy 43-600 do 43-610
Tablice rejestracyjne SJ
Miasta partnerskie Karvina Czechy   Czechy , Szigethalom Węgry   Węgry .
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie Polski
Urząd miejski 3
ul. Grunwaldzka 33
43-600 Jaworzno
tel. (+48 32) 618-15-00; faks (+48 32) 618-15-01
( e-mail )
Strona internetowa miasta

Jaworzno miasto położone w południowo-zachodniej Polsce , obecnie w województwie śląskim (chociaż zawsze znajdowało się w zasięgu kulturowym i etnicznym Krakowa) na wschodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) , będącego jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych, naukowych i gospodarczych w kraju. Kiedyś główne miasto tzw. Zagłębia Krakowskiego . Blisko stutysięczne miasto, o jednej z największych powierzchni w województwie (zajmuje 3 miejsce).

Nazwa pochodzi od występującego na terenie miasta drzewa jawor . Legenda znana mieszkańcom głosi: W 1330 r. przyszły król Kazimierz Wielki wracał z Wielkopolski do Krakowa na wezwanie swojego ojca Władysława Łokietka . W rejonie zwanym dziś Pańską Górą napotkał drwali ścinających jawor i zapytał ich, co robią. Wówczas jeden z nich odpowiedział: "My se jawor zno lo tyk, co srybra sukają" (co tłumaczymy: My sobie Jawor ścinamy, dla tych, co srebra szukają). Na podstawie tej ludowej opowieści powstał obecny herb miasta rozłożysty jawor i ścinający go drwale w strojach krakowskich.(poprzedni herb był przedzielony pionowo na pół, w lewej połówce widniał górnik rąbiący kilofem ścianę węgla, w prawej rozłożysty jawor)

Spis treści

Geografia

Jaworzno leży w rozwidleniu rzek: Biała Przemsza i Przemsza (które wyznaczały Trójkąt trzech cesarzy ) stanowiących jego północną i południowo-zachodnią granicę, we wschodniej części województwa śląskiego , na pograniczu regionów Śląska i Małopolski . Według podziału na regiony fizyczno-geograficzne obszar Jaworzna wchodzi w obręb dwóch mezoregionów Wyżyny Śląskiej : Wyżyny Katowickiej na północnym zachodzie i północnym wschodzie oraz Pagórów Jaworznickich na pozostałym obszarze.

Przez miasto przebiegają ważne szlaki komunikacyjne: droga krajowa nr 1 Gdańsk Cieszyn, droga krajowa nr 79 Warszawa Bytom, droga krajowa nr 4 ( autostrada A4 ) łącząca granice państwa (wschód zachód) Jędrychowice Korczowa. Stacja Jaworzno-Szczakowa jest jednym z największych w Polsce węzłów kolejowych i ważnym punktem przeładunku towarów.

Dzięki dobrze rozwiniętej sieci szybkich dróg drogowych i kolejowych, oraz bliskości portów lotniczych: Kraków-Balice i Katowice-Pyrzowice komunikacja z miastem jest szybka i bardzo łatwa. Odległość z Jaworzna do Katowic wynosi ok. 20 km, a do Krakowa ok. 60 km.

Miasto graniczy:

Historia

Zobacz też: Herb Jaworzna

Pałac w Jaworznie.
Powiększ
Pałac w Jaworznie.

Jaworzno historycznie jest małopolskim miastem z wielowiekową kulturą. Zjawiska archeologiczne potwierdzają, że już w młodszej epoce kamienia istniało tutaj osiedle ludzkie. Zarysowane wały na powierzchni wzgórza Grodzisko wskazują również na wczesnośredniowieczną osadę. Przez lata zapomniana osada na krańcach ziem Polskich, później ziem Krakowskich, ostatecznie powiatu Chrzanowskiego. Dynamiczne rozwinięcie miasta nastąpiło w drugiej połowie XX w, kiedy do miasta napływały tysiące ludzi (głownie z południowo-wschodniej Polski do pracy w przemyśle.

Budynek MCK w którym dawniej mieściło się Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".
Powiększ
Budynek MCK w którym dawniej mieściło się Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".

Pierwsze zapiski o Jaworznie pochodzą z 1229 roku, a w roku 1335 powstaje parafia, która obiera imię św. Wojciecha. Początkowo tereny te należały do biskupów krakowskich . Na rzece Przemszy od czasów staropolskich aż do 1918 roku przebiegała zachodnia granica państwa, a w czasach rozbiorów na styku rzek Przemszy i Białej Przemszy istniał tzw. Trójkąt trzech cesarzy wyznaczający granicę między Austrią, Rosją a Prusami. Początkowo wydobywano tu srebro i ołów z galeny , następnie rudę cynku i żelaza , a w 1767 roku w obecnej dzielnicy miasta -Szczakowej, powstała pierwsza polska kopalnia węgla kamiennego i od tego czasu do dzisiaj w mieście wydobywa się ten surowiec.

Po III rozbiorze Polski znalazło się w zaborze austriackim. W latach 1809 - 1815 wchodziło w skład Księstwa Warszawskiego , W latach 1815 - 1846 na nim kończyło się terytorium maleńkiej, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej . W XIX wieku rozwój przemysłowy zdynamizował rozwój miasta, a przeprowadzenie w 1847 roku przez Szczakową linii kolejowej Górnośląsko-Krakowskiej (zwanej jako Cesarsko-Królewska Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda) jeszcze bardziej wzmocniło impuls rozwojowy tych terenów, tworząc jednocześnie ze Szczakowej istotny do dzisiaj węzeł kolejowy , który po rychłym uzyskaniu połączenia z koleją Warszawsko-Wiedeńską stał się również ważnym węzłem przeładunkowym pomiędzy Austrią a Rosją i Prusami. Już w 1898 roku powstaje w Jaworznie pierwsza elektrownia, wydobycie węgla stanowi 84% wydobycia w całej Galicji , powstaje Fabryka Bieli Cynkowej, Fabryka Sody Amoniakalnej (Przekształcona w Hutę Szkła Okiennego "Szczakowa"), Garbarnia, a w 1916 Zakłady Azotowe "Azot". 21 września 1901 cesarz Franciszek Józef I podpisał ustawę Sejmu Lwowskiego w sprawie nadania praw miejskich dla Jaworzna.

W czasie II wojny światowej znajdował się tu podobóz obozu koncentracyjnego Auschwitz (Oświęcim) którego więźniowie pracowali w jaworznickich kopalniach. Po wojnie obóz funkcjonował nadal i był miejscem więzienia dla żołnierzy AK oraz osób niewygodnych dla komunistów w powojennej Polsce, m.in. Niemców, Ukraińców, polskich Łemków .

W drugiej połowie XX wieku do Jaworzna przyłączono okoliczne osady oraz dawniej niezależne miasta, tworząc dzisiejsze dzielnice Szczakowa , Byczyna, Jeleń, Ciężkowice, Długoszyn, Dąbrowa Narodowa. Powstaje organizm miejski o specyficznej, promienistej (rozchodzącej się od centrum) strukturze, mający bardzo dużą powierzchnię (152,2 km2) i ok. 100 tys. mieszkańców. Do 1975 jedno z ważniejszych miast obecnego woj. Krakowskiego. Po reformie administracyjnej 1975 roku zostaje przyłączone, głównie ze względu na silnie rozwinięty przemysł, do województwa katowickiego straciło na znaczeniu, choć znacząco zwiększyło liczbę mieszkańców przyjeżdżających do pracy w kopalniach. Kolejna reforma administracyjna z 1999 nie przywróciła miasta do Małopolski (jak to się stało z pozostałymi miastami dawnego powiatu chrzanowskiego: Chrzanów |Chrzanowem], Trzebinią , Libiążem ), pozostawiając Jaworzno w woj. śląskim jako miasto na prawach powiatu ( powiat grodzki ).

Elektrownia Jaworzno III.
Powiększ
Elektrownia Jaworzno III .

Pod koniec XX wieku Jaworzno było miastem z największą liczbą elektrowni na świecie funkcjonowały 3 elektrownie. Obecnie działają już tylko dwie: Elektrowania "Jaworzno II" elektrociepłownia i Elektrownia "Jaworzno III" .

Podział administracyjny

Jaworzno nie posiada konkretnego podziału administracyjnego. Składa się z kilkunastu dzielnic (często dawnych samodzielnych miast), bez wyraźnych granic pomiędzy nimi. Rozchodzą się one gwiaździście od centrum, często przedzielone są pasami zieleni. Potocznie używa się nazw osiedli, jednak w związku z tym, że dawne przyłączone miasteczka również miały swoje dzielnice, określenie lokalizacji bywa kłopotliwe. Powszechnie przyjmuje się poniższy podział na tzw. ośrodki dzielnicowe:

Ponadto funkconują nazwy: Sosina, Bobrowa Górka, Dobra, Wysoki Brzeg, Szczotki, Chropaczówka, Pasternik, Wygoda, Okrągle i wiele innych.

Atrakcje turystyczne

Znane osobistości związane z Jaworznem

Sport

Edukacja

Jaworzno posiada wiele szkół, w których można się kształcić na różnorodnych kierunkach.

Szkoły Podstawowe

Szkoły artystyczne

Gimnazja

Licea

Technika

Szkoły wyższe

Spis stron internetowych jaworznickich szkół www.jaworzno.edu.pl

Rozrywka

W mieście znajduje się wiele pizzerii m.in.: Da Grasso, Mega Pizza, Molto Bene, Roma, Dwójka, Mr Jonnes. Wiele pubów, w których najczęściej przebywa jaworznicka młodzież , m.in.: Dwójka, Alibi, ZanziBar, Gawra, Żaczek, Od Zmierzchu do świtu, Iluzjon. Dla "starszych" jaworznian też są puby : Retro, Cech, Excalibour, Pajęczyna, Żubr, Tajemniczy Ogród, Savana i wiele innych. Całą rodziną można wybrać się do stadninę koni w Jaworznie Ciężkowicach. Dla aktywnych basen , kręgielnia, strzelnica i wiele kilometrów ścieżek rowerowych. Pragnący wypoczynku i kąpieli mogą wybrać zalew Sosina lub centrum nurkowania Zalany Kamieniołom znany też jako "koparki" ze względu na pozostawione tam te urządzenia.

Linki zewnętrzne


Źródło: " http://pl.wikipedia.org/wiki/Jaworzno "

Ostatnia Zmiana : 2006-11-07 12:33:20.092475